Bəzən sizə elə gəlir ki, dünya yanır.

İtaliyada Avropanın cənubunu yaxıb yandıran isti hava dağlasına “Cəhənnəm həftəsi” adını veriblər.

Çin və ABŞ-da 50C-dən yuxarı istilər qeydə alınıb. ABŞ xətəxanalarında xəstələri sərinləşdirə bilmək üçün içinə buz doldurulmuş meyit torbalarından istifadə olundu. İngiltərə bu günə qədərki ən isti iyun ayını keçirdi.

2022-də İngiltərədə istilik ilk dəfə 40C-dən yuxarı qalxmışdı. Ötən ilki istilik dalğasının Avropada ümumən 60 min nəfərin ölümünə səbəb olduğu bildirilir.


Belə bir vəziyyətdə, BMT-nin “qlobal qaynama” adlandıra biləcəyimiz yeni bir dövrə girdiyimizlə bağlı xəbərdarlarlıqları da kifayət qədər yerindədir.

İngiltərənin Meteorologiya İdarəsinin professoru Lizzie Kendon deyir ki, "məncə, artıq uzaq bir gələcəkdən danışmadığımızı başa düşməyimiz çox önəmlidir. Biz həqiqətən də istiləşməni bu anda görürük”.



Mən isti havalarda tərləmiş it kimi oluram, amma indi istilik dalğası ilə əlaqəli bir eksperimentə qoşulmq dəvətini qəbul etmişəm.

Cənubi Galler Universitetinin professoru Damian Bailey mənə tipik bir istilik dalğası təcrübəsi yaşatmaq istəyir. 21C istilikdən başlayıb, yavaş-yavaş 35C-yə, sonra isə İngiltərənin bu günə qədər gördüyü ən yüksək istiliyə- 40,3C-yə kimi qalxacağıq.

Professor Bailey mənə "titrəyəcəksiniz və bədən fiziologiyanız kəskin şəkildə dəyişəcək”, deyə xəbərdarlıq edir.

O, məni istiliyin idarə edildiyi yerə aparır. Bu, bir otaq böyüklüyündə olan istiliyin, nəmin və oksigen səviyyəsinin texnologiya yolu ilə tamamilə idarə edilə bildiyi bir sahədir.

Bundan əvvəl soyuq havanın təsirlərini anlamaq üçün də bu otaqdan istifadə etmişdim.

Lakin parlayan polad divarlar, ağır qapı, içəridəki avadanlıq bu gün məni bambaşqa yerə aparacaq. Sanki bişəcəyim sobaya baxıram.

Əvvəlcə kifayət qədər rahat bir 21C ilə başlayırıq. Professor Bailey mənə tamamilə soyunmalı olduğumla bağlı təlimat verir.

Heyrətlə qaşlarımı qaldıranda isə o, necə tərlədiyimi və çəki itirməyimi ölçmək istədiyini izah edir.


Sonra isə cildimin, daxili orqanlarımın temperaturunu, ürək döyüntülərimi və təzyiqimi ölçən müxtəlif alətlər bədənimə yerləşdirilir. Ağzıma taxılan böyük alət nəfəsimi analiz edir, ultrasəs isə boynumdakı damarlardan beynimə nə qədər qan getdiyini ölçür.

"Təzyiq yaxşıdır, nəbziniz əladır, bu dəqiqə bütün fizioloji göstəriciləriniz mənə yetərincə sağlam olduğunuzu söyləyir”, professor Bailey deyir.

Sürətlə beyin funksiyalarını ölçən bir test də edirik. 30 kəlimədən ibarət siyahını əzbərləyirəm. Temperatur sürətlə yüksəlir.

Bədənimin təkcə bəsit bir hədəfi var: Ürək, ağciyər, qaraciyər və digər orqanlarımın temperaturunu 37C ətrafında saxlaya bilmək.

Professor Bailey-nin sözlərinə görə, "beyindəki termostat, yəni temperaturu tənzimləyən hipotalamus davamlı olaraq istiliyi izləyir və bunu saxlamaq üçün lazimi siqnalları göndərir”.

Otağın temperaturu 35C olanda bəzi ölçülər aparmaq üçün qısa bir fasilə veririk. İçəri artıq istidir, amma hələ ki, narahatlıq yaradacaq qədər deyil. Hələ də stulumda rahatca otururam. Amma məsələn, bu temperaturda məşq etmək istəməzdim.

Bədənimdəki bəzi dəyişikliklər indidən aydın formada görünür. Professor Bailey də, mən də əməlli-başlı qızarmışıq. O da mənimlə buradakı otaqda qalıb və temperaturu o da hiss edir.

Qızarmağıma səbəb dərimin səthinə yaxın qan damarlarının qanımın soyumasını təmin etmək məqsədi ilə genişlənməsidir. Həmçinin, tərləyirəm. Bol-bol olmasa da, par-par yanıram və tər buxarlaşdıqca məni sərinlədir.

Hədəfimizdəki 40,3C-yə doğru yüksəldikcə ətrafımdakı istinin məni "döydüyünü" hiss edirəm.


İstinin öhdəsindən gəlməyin yollarının çoxu demək olar ki, hamıya məlumdur:

Kölgədə qalın, bol paltar geyinin, spirtli içkilər içməyin, evinizi sərin saxlayın, günün ən isti saatlarında idmanla məşğul olmayın, bol su için.

Profesor Bailey deyir: "Başqa bir nüans isə günəş yanığı almamaqdır. Hətta yüngül bir günəş yanığı belə, bədənimizin temperaturunun tənzimlənməsinə iki həftə təsir edə bilir".//bbc